Þegar ágreiningur rís um erfðaskrá vaknar oft sú spurning hvort hún sé gild eða hvort unnt sé að vefengja hana. Við mat á gildi erfðaskrár er einkum horft til eftirfarandi atriða:
- Hvernig erfðaskráin er að efni og formi.
- Hvort arfleifandi hafi verið andlega hæfur til að gera erfðaskrá þegar hún var gerð.
- Hvort erfðaskráin hafi verið rétt undirrituð og vottuð.
- Hvort arfleifsluvottorð uppfylli lögbundnar kröfur.
Arfleiðsluhæfi
Algengast er að erfðaskrá sé vefengd vegna ágreinings um hvort arfleifandi hafi verið nægilega heill heilsu andlega til að ráðstafa eignum sínum með erfðaskrá.
Slík mál snúast að verulegu leyti um sönnunarmat. Í dómsmálum eru oft dómkvaddir læknar sem leggja mat á andlega heilsu arfleifanda á þeim tíma sem erfðaskráin var gerð. Þetta mat byggir að jafnaði á sjúkragögnum, en þau endurspegla þó ekki alltaf með fullnægjandi hætti heilsufar einstaklings á þeim tíma sem hann kann að hafa verið einkennalaus eða við góða heilsu.
Við matið getur einnig skipt máli hversu flókin erfðaskráin er og hvort ráðstöfun eigna samkvæmt henni teljist skynsamleg og í samræmi við aðstæður arfleifanda.
Efni erfðaskrár
Efni erfðaskrár getur einnig haft áhrif á gildi hennar. Erfðaskrá getur til dæmis talist ógild ef ráðstöfun eigna fer í bága við ákvæði erfðalaga nr. 8/1962, svo sem um rétt skylduerfingja.
Slík álitamál koma þó sjaldnar upp. Dómstólar leitast almennt við að skýra erfðaskrá í samræmi við vilja arfleifanda, svonefnda viljakenningu, fremur en að ógilda hana.
Formskilyrði erfðaskrár
Erfðaskrá getur einnig verið ógild ef hún uppfyllir ekki lögbundin formskilyrði.
Samkvæmt erfðalögum nr. 8/1962 skal erfðaskrá:
- vera skrifleg, og
- undirrituð af arfleifanda, eða hann kannast við undirritun sína,
- í viðurvist lögbókanda eða tveggja votta.
Við mat á þessu er meðal annars litið til þess hvort:
- undirskrift arfleifanda sé rétt,
- vottun hafi farið fram með réttum hætti, og
- arfleifsluvottorð sé í samræmi við lög.
Sérstaklega ber að hafa í huga að erfðaskrá getur talist ógild ef vottar eru vanhæfir. Til dæmis ef vottur er:
- maki arfleifanda,
- barn hans eða annað náið skyldmenni, eða
- aðili sem hefur beina fjárhagslega hagsmuni af því að erfðaskráin haldi gildi sínu.
Arfleifsluvottorð
Í arfleifsluvottorði skulu vottar staðfesta með skýrum hætti meðal annars:
- að arfleifandi hafi kallað þá til að votta erfðaskrá sína,
- að hann hafi undirritað hana eða kannast við undirritun sína í þeirra viðurvist,
- að vottar viti að gerningurinn sé erfðaskrá, og
- að arfleifandi hafi verið andlega hæfur til að gera erfðaskrá.
Þá skulu vottar jafnframt:
- dagsetja og staðsetja vottorð sitt,
- tilgreina hvenær undirritun eða staðfesting fór fram, og
- greina heimilisföng sín með skýrum hætti.
Í framkvæmd skiptir oft mestu máli að vottar staðfesti andlegt hæfi arfleifanda og tíma undirritunar erfðaskrárinnar.
Af dómaframkvæmd má jafnframt ráða að í sumum tilvikum sé hægt að bæta úr annmörkum á formi, ef arfleifsluvottar mæta fyrir dóm og staðfesta þar vottun sína.
Hafðu samband
Ef þú ert í vafa eða ef það er verið að fara fram á ógildingu erfðaskrár, hafðu þá samband svo hægt sé að meta réttarstöðuna.
